12---vyAvahArikii-shikShikA/gamayatigamayati: Difference between revisions

From Samskrita Vyakaranam
< 12 - व्यावहारिकी शिक्षिका12---vyAvahArikii-shikShikA/gamayatigamayati
Jump to navigation Jump to search
(Created page with "<please replace this with content from corresponding Google Sites page> ")
 
No edit summary
Line 1: Line 1:
  +
'''<big>विषयः— गमयति, गामयति</big>'''
<please replace this with content from corresponding Google Sites page>
 
  +
  +
<big>'''प्रश्नः'''</big>
  +
  +
<big>"पिता पुत्रं शालां गमयति" उत "पिता पुत्रं शालां गामयति” ? कः प्रयोगः साधुः ?</big>
  +
  +
<big>पठ्‌-धातुः इव पठ्‌ -> पाठयति (वद्‌ -> वादयति, पच्‌ -> पाचयति) इति गामयति यदि स्यात्‌ किमर्थम्‌ ? तथा यदि न स्यात्‌ किमर्थम्‌ ?</big>
  +
  +
<big>'''उत्तरम्'''</big>
  +
  +
<big>"पिता पुत्रं शालां गमयति" इत्येव साधुः प्रयोगः |</big>
  +
  +
<big>- गम्-धातोः प्रेरणार्थे णिचि परे गम् + णिच् | इत्संज्ञालोपोत्तरम् गम् + इ इति भवति |</big>
  +
  +
<big>- '''अत उपधायाः''' (७.२.११६) इत्यनेन वृद्धिः भवति स्म यथासामान्यं णिजन्तप्रकरणे उपधायाम् अत् अस्ति चेत् |</big>
  +
  +
<big>- तदा गम् + इ -> गामि इति अङ्गम् भवति स्म | किन्तु गम्-धातोः तादृशी व्यवस्था नास्ति |</big>
  +
  +
<big>- '''जनी-जॄष्-क्नसु-रञ्जोऽमन्ताच्च''' इत्यनेन गणसूत्रेण अमन्त-धातूनाम् मितादेशः |</big>
  +
  +
<big>- गम्-धातुः अमन्तधातुः | तस्य '''जनी-जॄष्-क्नसु-रञ्जोऽमन्ताच्च''' इत्यनेन गणसूत्रेण मित् इति अतिदेशः क्रियते |</big>
  +
  +
<big>- गम्-धातोः मित्वात् '''मितां ह्रस्वः''' (६.४.९२) इति सूत्रेण णौ परे गम् धातोः उपधायाम् स्तिथः स्वरः ह्रस्वः | गम् + इ -> गमि इत्येव भवति।</big>
  +
  +
<big>- लट्लकारे प्रथमपुरुषैकवचने शप्-विकरणप्रत्यये विहिते गमि + शप् + तिप् -> गमि + अ + ति -> गमे + अ + ति -> गमय + ति -> गमयति |</big>
  +
  +
<big>- अतः "पिता पुत्रं शालां गमयति" इत्येव साधुः प्रयोगः ।</big>

Revision as of 05:14, 22 May 2021

विषयः— गमयति, गामयति

प्रश्नः

"पिता पुत्रं शालां गमयति" उत "पिता पुत्रं शालां गामयति” ? कः प्रयोगः साधुः ?

पठ्‌-धातुः इव पठ्‌ -> पाठयति (वद्‌ -> वादयति, पच्‌ -> पाचयति) इति गामयति यदि स्यात्‌ किमर्थम्‌ ? तथा यदि न स्यात्‌ किमर्थम्‌ ?

उत्तरम्

"पिता पुत्रं शालां गमयति" इत्येव साधुः प्रयोगः |

- गम्-धातोः प्रेरणार्थे णिचि परे गम् + णिच् | इत्संज्ञालोपोत्तरम् गम् + इ इति भवति |

- अत उपधायाः (७.२.११६) इत्यनेन वृद्धिः भवति स्म यथासामान्यं णिजन्तप्रकरणे उपधायाम् अत् अस्ति चेत् |

- तदा गम् + इ -> गामि इति अङ्गम् भवति स्म | किन्तु गम्-धातोः तादृशी व्यवस्था नास्ति |

- जनी-जॄष्-क्नसु-रञ्जोऽमन्ताच्च इत्यनेन गणसूत्रेण अमन्त-धातूनाम् मितादेशः |

- गम्-धातुः अमन्तधातुः | तस्य जनी-जॄष्-क्नसु-रञ्जोऽमन्ताच्च इत्यनेन गणसूत्रेण मित् इति अतिदेशः क्रियते |

- गम्-धातोः मित्वात् मितां ह्रस्वः (६.४.९२) इति सूत्रेण णौ परे गम् धातोः उपधायाम् स्तिथः स्वरः ह्रस्वः | गम् + इ -> गमि इत्येव भवति।

- लट्लकारे प्रथमपुरुषैकवचने शप्-विकरणप्रत्यये विहिते गमि + शप् + तिप् -> गमि + अ + ति -> गमे + अ + ति -> गमय + ति -> गमयति |

- अतः "पिता पुत्रं शालां गमयति" इत्येव साधुः प्रयोगः ।