13---bhAShita-saMskRutam/Introductory-Sanskrit-lessons/esha-saH-sA-tat: Difference between revisions
No edit summary |
No edit summary |
||
(23 intermediate revisions by 2 users not shown) | |||
Line 1: | Line 1: | ||
= <big>'''एषः |
= <big>'''एषः / सः, एषा / सा, एतत् / तत्'''</big> = |
||
{{DISPLAYTITLE:एषः - सः - सा - तत् }} |
{{DISPLAYTITLE:४. एषः - सः - सा - तत् }} |
||
[[File:Home 13-2023.png|48x48px|thumb|'''[[13---bhAShita-saMskRutam/Introductory-Sanskrit-lessons-2023|Home]]''']] |
[[File:Home 13-2023.png|48x48px|thumb|'''[[13---bhAShita-saMskRutam/Introductory-Sanskrit-lessons-2023|Home]]''']] |
||
===<big>'''एतत् / तत् |
===<big>'''एतत् / तत् इति नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः'''</big>=== |
||
==== <big>'''समीपस्थस्य बोधनाय - एतत् / दूरस्य बोधनाय तत् इत्यनयोः प्रयोगः करणीयः। अधोभागे दत्तानि उदाहरणानि पश्यतु।'''</big> ==== |
|||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
|+ |
|+ |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|<big>'''''एतत्'''''</big> |
|<big>'''''एतत्'''''</big> '''''<small>(समीपस्थस्य बोधनाय)</small>''''' |
||
|<big>'''''तत्'''''</big> |
|<big>'''''तत्'''''</big> '''''<small>(दूरस्य बोधनाय)</small>''''' |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|170x170px]] |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!'''<big>भवनम्</big>''' |
|||
|} |
|||
[[File:Bhavana new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Bhavana new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>'''''एतत्''<nowiki> भवनम् |</nowiki>'''</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|170x170px]] |
||
|[[File:Mandiram_new.jpeg|center|frameless]] |
|||
|- |
|||
|<big>'''एतत् भवनम् ।'''</big> |
|||
| |
|||
| |
|||
|<big>'''तत् मन्दिरम्'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!'''<big>मन्दिरम्</big>''' |
|||
|} |
|||
[[File:Mandiram new.jpeg|frameless]] |
|||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>'''''तत्''<nowiki> मन्दिरम् |</nowiki>'''</big> |
|||
|} |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>वातायनम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Vātāyanam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Vātāyanam new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एतत् वातायनम्</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg |
|[[File:Tat full arm.jpeg|frameless|170x170px|left]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>सोपानम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Sopānam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Sopānam new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एतत् वातायनम्'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''तत् सोपानम्'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!'''<big>कमलम्</big>''' |
|||
|} |
|||
[[File:Kamalam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Kamalam new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एतत् कमलम्</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg |
|[[File:Tat full arm.jpeg|frameless|170x170px|left]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
! <big>चम्पकम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Campakam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Campakam new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एतत् कमलम्'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''तत् चम्पकम्'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>छत्रम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Chatram new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Chatram new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एतत् छात्रम्</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पर्णम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Parṇam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Parṇam new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एतत् छात्रम्'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''तत् पर्णम्'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>क्रीडनकम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Krīḍanakam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Krīḍanakam new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एतत् क्रीडनकम् </big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पुस्तकम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Pustakam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Pustakam new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
!<big> |
!<big>एतत् क्रीडनकम्</big> |
||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''तत् पुस्तकम्'''</big> |
|||
|- |
|||
! |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
! { | |
! { | |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>नेत्रम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Netram new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Netram new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एतत् नेत्रम्</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>उपनेत्रम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Upanetram new.jpg|center|frameless]] |
[[File:Upanetram new.jpg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
!<big> |
!<big>एतत् नेत्रम्</big> |
||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''तत् उपनेत्रम्'''</big> |
|||
|- |
|- |
||
! |
! |
||
| |
|||
{| class="wikitable" |
|||
| |
|||
!<big>दुग्धम्</big> |
|||
| |
| |
||
|- |
|||
[[File:Dugdham new.jpeg|center|frameless]] |
|||
! |
|||
{| class="wikitable" |
|||
[[File:Dugdham new.jpeg|frameless|left|160x160px]] |
|||
!<big>एतत् दुग्धम्</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
|||
[[File:Jalam new.jpeg|frameless|left|160x160px]] |
|||
|- |
|||
!<big>एतत् दुग्धम्</big> |
|||
| |
|||
| |
|||
|<big>'''तत् जलम्'''</big> |
|||
|- |
|||
! |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>जलम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Jalam new.jpeg|center|frameless]] |
|||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>तत् जलम्</big> |
|||
|} |
|||
|- |
|- |
||
! |
! |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>विमानम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Vimanam new.jpg|center|frameless]] |
[[File:Vimanam new.jpg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एतत् विमानम्</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>रेलयानम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Relayanam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Relayanam new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
!<big> |
!<big>एतत् विमानम्</big> |
||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''तत् रेलयानम्'''</big> |
|||
|- |
|- |
||
! |
! |
||
| |
|||
{| class="wikitable" |
|||
| |
|||
!<big>फलम्</big> |
|||
| |
| |
||
|- |
|||
[[File:Phalam new.jpeg|center|frameless]] |
|||
! |
|||
{| class="wikitable" |
|||
[[File:Phalam new.jpeg|frameless|left|160x160px]] |
|||
!<big>एतत् फलम्</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg |
|[[File:Tat full arm.jpeg|frameless|170x170px|left]] |
||
| |
|||
[[File:Puspam new.jpg|frameless|left|160x160px]] |
|||
|- |
|||
!<big>'''एतत् फलम्'''</big> |
|||
| |
|||
| |
|||
|<big>'''तत् पुष्पम्'''</big> |
|||
|- |
|||
! |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पुष्पम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Puspam new.jpg|center|frameless]] |
|||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>तत् पुष्पम्</big> |
|||
|} |
|||
|- |
|- |
||
! |
! |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>उद्यानम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Udyanam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Udyanam new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एतत् उद्यानम्</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg |
|[[File:Tat full arm.jpeg|frameless|170x170px|left]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>सस्यम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Sasyam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Sasyam new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
!<big> |
!<big>एतत् उद्यानम्।</big> |
||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''तत् सस्यम्।'''</big> |
|||
|} |
|} |
||
===<big>'''एषः - सः इति पुंलिङ्ग-प्रयोगः'''</big>=== |
|||
===<big>'''एषः / सः [ समीपस्थस्य बोधनाय - एषः; दूरस्य तु सः इति पुंलिङ्गे प्रयोगः ]'''</big>=== |
|||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|<big>'''एषः'''</big> |
|<big>'''एषः'''</big>'''''<small>(समीपस्थस्य बोधनाय)</small>''''' |
||
|<big>'''सः'''</big> |
|<big>'''सः'''</big>'''''<small>(दूरस्य बोधनाय)</small>''''' |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg |
|[[File:Tat full arm.jpeg|frameless|170x170px|left]] |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>नर्तकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Nartakaḥ 2.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Nartakaḥ 2.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः नर्तकः</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg |
|[[File:Tat full arm.jpeg|frameless|170x170px|left]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>गायकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Gāyakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Gāyakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>सः गायकः</big> |
|||
|} |
|||
|- |
|- |
||
|'''<big>एष नर्तकः</big>''' |
|||
| |
| |
||
| |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|'''<big>सः गायकः</big>''' |
|||
| |
|- |
||
| |
|||
[[File:Cālakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
|||
| |
|||
{| class="wikitable" |
|||
| |
|||
!<big>एषः चालकः</big> |
|||
| |
| |
||
|- |
|||
|[[File:Cālakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पत्रवाहकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Patravāhakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Patravāhakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषः चालकः'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सः पत्रवाहकः'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>सौचिकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Saucikaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Saucikaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः सौचिकः</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>कुम्भकारः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Kumbhakāraḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Kumbhakāraḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषः सौचिकः'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सः कुम्भकारः'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>बालकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Bālakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Bālakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः बालकः</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>वृद्धः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Vṛddhaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Vṛddhaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषः बालकः'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सः वृद्धः'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>वानरः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Vānaraḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Vānaraḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः वानरः</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|189x189px]] |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|189x189px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
! <big>गजः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Gajaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Gajaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषः वानरः'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सः गजः'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>हरिणः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Hariṇaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Hariṇaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः हरिणः</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>भल्लूकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Bhallūkaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Bhallūkaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषः हरिणः'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सः भल्लूकः'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>मयूरः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Mayūraḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Mayūraḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः मयूरः</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>शुकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Śukaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Śukaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषः मयूरः'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सः शुकः'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>भिक्षुकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Bhikṣukaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Bhikṣukaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः भिक्षुकः</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>नृपः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Nṛpaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Nṛpaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषः भिक्षुकः'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सः नृपः'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>छात्रः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Chātraḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Chātraḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः छात्रः</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>अध्यापकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Adhyāpakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Adhyāpakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषः छात्रः'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सः अध्यापकः'''</big> |
|||
|} |
|} |
||
===<big>'''एषा, सा इति स्त्रीलिङ्ग-प्रयोगाः'''</big>=== |
|||
===<big>'''(2C) एषा / सा [ समीपस्थस्य बोधनाय - एषा ; दूरस्य तु सा इति प्रयोगः ]'''</big>=== |
|||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|<big>'''एषा'''</big> |
|<big>'''एषा'''</big>'''''(समीपस्थस्य बोधनाय)''''' |
||
|<big>'''सा'''</big> |
|<big>'''सा'''</big>'''''(दूरस्य बोधनाय)''''' |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>वैद्या</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Vaidyā.jpg|center|frameless]] |
[[File:Vaidyā.jpg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषा वैद्या</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>शिक्षिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Śikṣikā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Śikṣikā new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषा वैद्या'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा शिक्षिका'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>मक्षिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Makṣikā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Makṣikā new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषा मक्षिका</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पिपीलिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Pipīlikā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Pipīlikā new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|'''<big>एषा मक्षिका</big>''' |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|'''<big>सा पिपीलिका</big>''' |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>लेखिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Lekhikā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Lekhikā new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषा लेखिका</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>द्विचक्रिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Dvicakrikā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Dvicakrikā new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषा लेखिका'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा द्विचक्रिका'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>बालिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Chātrā new.jpeg|center|thumb]] |
[[File:Chātrā new.jpeg|center|thumb]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषा बालिका</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>वृद्धा</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Vṛddhā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Vṛddhā new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषा बालिका'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा वृद्धा'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>माला</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Mālā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Mālā new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषा माला</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>शाटिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Śāṭikā new.jpeg|center|thumb]] |
[[File:Śāṭikā new.jpeg|center|thumb]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषा माला'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा शाटिका'''</big> |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>लता</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Lāta new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Lāta new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>सा लता</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>कलिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Kalikā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Kalikā new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''सा लता'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा कलिका'''</big> |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पत्रिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Patrikā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Patrikā new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषा पत्रिका</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पुस्तिका</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Pustakam new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Pustakam new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषा पत्रिका'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा पुस्तिका'''</big> |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पाठशाला</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Pāṭhaśālā.jpg|center|frameless]] |
[[File:Pāṭhaśālā.jpg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषा पाठशाला</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>गोशाला</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Gośālā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Gośālā new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषा पाठशाला'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा गोशाला'''</big> |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>सरस्वती</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Sarasvatī1.jpg|left|frameless|200x200px]] |
[[File:Sarasvatī1.jpg|left|frameless|200x200px]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषा सरस्वती</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>पार्वती</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Pārvatī1.jpg|left|frameless|200x200px]] |
[[File:Pārvatī1.jpg|left|frameless|200x200px]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषा सरस्वती'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा पार्वती'''</big> |
|||
|} |
|} |
||
===<big>''' |
===<big>'''कः ? , का ? , किम् ?'''</big>=== |
||
<big>'''एते प्रश्नवाचकाः''' </big> |
|||
<big>'''कोष्ठके दत्तानि पदानि पठतु स्मरतु च'''</big> |
|||
===<big>'''कः ? का ? किम् ?'''</big>=== |
|||
<big>सम्यक् स्मरन्तु—</big> |
|||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
|<big>'''प्रश्नः'''</big> |
|<big>'''प्रश्नः'''</big> |
||
|<big>'''लिङ्गम्'''</big> |
|<big>'''लिङ्गम्'''</big> |
||
|<big>'''उत्तरम्'''</big> |
|<big>'''उत्तरम्'''</big> |
||
Line 588: | Line 501: | ||
|<big>पुंलिङ्गम्</big> |
|<big>पुंलिङ्गम्</big> |
||
|<big>एषः नर्तकः / सः गायकः</big> |
|<big>एषः नर्तकः / सः गायकः</big> |
||
|- |
|- |
||
|<big>एषा / सा - का ?</big> |
|<big>एषा / सा - का ?</big> |
||
|<big>स्त्रीलिङ्गम्</big> |
|<big>स्त्रीलिङ्गम्</big> |
||
|<big>एषा वैद्या / सा शिक्षिका</big> |
|<big>एषा वैद्या / सा शिक्षिका</big> |
||
|- |
|- |
||
|<big>एतत् / तत् - किम् ?</big> |
|<big>एतत् / तत् - किम् ?</big> |
||
|<big>नपुंसकलिङ्गम्</big> |
|<big>नपुंसकलिङ्गम्</big> |
||
|<big>एतत् भवनम् / तत् मन्दिरम्</big> |
|<big>एतत् भवनम् / तत् मन्दिरम्</big> |
||
|} |
|} |
||
Line 601: | Line 517: | ||
|<big>'''एषः'''</big> |
|<big>'''एषः'''</big> |
||
|<big>'''सः'''</big> |
|<big>'''सः'''</big> |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>नर्तकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Nartakaḥ 2.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Nartakaḥ 2.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>एषः कः?</big> <big>एषः नर्तकः ।</big> |
|||
|} |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>गायकः</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Gāyakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Gāyakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>सः कः?</big> <big>सः गायकः ।</big> |
|||
|} |
|||
|- |
|||
|'''<big>एषः कः?</big> <big>एषः नर्तकः ।</big>''' |
|||
| |
|||
| |
|||
|'''<big>सः कः?</big> <big>सः गायकः ।</big>''' |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|<big>'''एषा'''</big> |
|<big>'''एषा'''</big> |
||
|<big>'''सा'''</big> |
|<big>'''सा'''</big> |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
| |
|||
{| class="wikitable" |
|||
| |
|||
!<big>'''एषा का?'''</big> |
|||
| |
|||
|}[[File:Vaidyā.jpg|center|frameless]] |
|||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
| |
|||
!<big>'''एषा वैद्या ।'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
| |
|||
|- |
|||
|[[File:Vaidyā.jpg|center|frameless]] |
|||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>सा का?</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Śikṣikā new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Śikṣikā new.jpeg|center|frameless]] |
||
|- |
|||
{| class="wikitable" |
|||
|<big>'''एषा वैद्या ।'''</big> |
|||
| |
| |
||
| |
|||
|<big>'''सा शिक्षिका।'''</big> |
|||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|<big>'''एतत्'''</big> |
|<big>'''एतत्'''</big> |
||
|<big>'''तत्'''</big> |
|<big>'''तत्'''</big> |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>भवनम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Bhavana new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Bhavana new.jpeg|center|frameless]] |
||
Line 664: | Line 593: | ||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|189x189px]] |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|189x189px]] |
||
| |
| |
||
{| class="wikitable" |
|||
!<big>मन्दिरम्</big> |
|||
|} |
|||
[[File:Mandiram new.jpeg|center|frameless]]<big>'''तत् किम् ?'''</big> |
[[File:Mandiram new.jpeg|center|frameless]]<big>'''तत् किम् ?'''</big> |
||
Line 689: | Line 615: | ||
|<big>एषः कः ?</big> |
|<big>एषः कः ?</big> |
||
|<big>एषः चालकः ।</big> |
|<big>एषः चालकः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 695: | Line 627: | ||
|} |
|} |
||
[[File:Rajakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Rajakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat |
|[[File:Tat full arm 2.jpg|alt=arm pointing left|center|frameless|150x150px|[[:File:Tat full arm 2.jpg|Tat full arm 2.jpg]]]] |
||
|<big>कः ?</big> |
|<big>कः ?</big> |
||
|<big>सः कः ?</big> |
|<big>सः कः ?</big> |
||
|<big>सः रजकः।</big> |
|<big>सः रजकः।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 705: | Line 643: | ||
|} |
|} |
||
[[File:Takṣakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Takṣakaḥ new.jpeg|center|frameless]] |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|<big>कः ?</big> |
|<big>कः ?</big> |
||
|<big>एषः कः ?</big> |
|<big>एषः कः ?</big> |
||
|<big>एषः तक्षकः।</big> |
|<big>एषः तक्षकः।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:Sainikaḥ.jpeg|left|frameless|200x200px]] |
|[[File:Sainikaḥ.jpeg|left|frameless|200x200px]] |
||
Line 718: | Line 662: | ||
|<big>सः कः ?</big> |
|<big>सः कः ?</big> |
||
|<big>सः सैनिकः ।</big> |
|<big>सः सैनिकः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 728: | Line 678: | ||
|<big>एषः कः ?</big> |
|<big>एषः कः ?</big> |
||
|<big>एषः विदूषकः ।</big> |
|<big>एषः विदूषकः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 738: | Line 694: | ||
|<big>सः कः ?</big> |
|<big>सः कः ?</big> |
||
|<big>सः न्यायाधीशः ।</big> |
|<big>सः न्यायाधीशः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 748: | Line 710: | ||
|<big>एषः कः ?</big> |
|<big>एषः कः ?</big> |
||
|<big>एषः कुम्भकारः ।</big> |
|<big>एषः कुम्भकारः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:Dhīvaraḥ new.jpeg|left|frameless|200x200px]] |
|[[File:Dhīvaraḥ new.jpeg|left|frameless|200x200px]] |
||
Line 757: | Line 725: | ||
|<big>सः कः ?</big> |
|<big>सः कः ?</big> |
||
|<big>सः धीवरः ।</big> |
|<big>सः धीवरः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 767: | Line 741: | ||
|<big>एषः कः ?</big> |
|<big>एषः कः ?</big> |
||
|<big>एषः गोपालकः ।</big> |
|<big>एषः गोपालकः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 777: | Line 757: | ||
|<big>सः कः ?</big> |
|<big>सः कः ?</big> |
||
|<big>सः हस्तिपकः ।</big> |
|<big>सः हस्तिपकः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 803: | Line 789: | ||
|<big>सा का?</big> |
|<big>सा का?</big> |
||
|<big>सा परिचारिका।</big> |
|<big>सा परिचारिका।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 813: | Line 805: | ||
|<big>एषा का ?</big> |
|<big>एषा का ?</big> |
||
|<big>एषा तुला।</big> |
|<big>एषा तुला।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 823: | Line 821: | ||
|<big>सा का?</big> |
|<big>सा का?</big> |
||
|<big>सा छात्रा।</big> |
|<big>सा छात्रा।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 833: | Line 837: | ||
|<big>एषा का ?</big> |
|<big>एषा का ?</big> |
||
|<big>एषा नदी।</big> |
|<big>एषा नदी।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 840: | Line 850: | ||
[[File:Samadarvī new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Samadarvī new.jpeg|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm 2.jpg|center|frameless|109x109px]] |
|[[File:Tat full arm 2.jpg|center|frameless|109x109px]] |
||
|<big>का ?</big> |
|<big>का ?</big> |
||
|<big>सा का?</big> |
|<big>सा का?</big> |
||
|<big>सा समदर्वी।</big> |
|<big>सा समदर्वी।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 869: | Line 886: | ||
|<big>सा का?</big> |
|<big>सा का?</big> |
||
|<big>सा द्विचक्रिका।</big> |
|<big>सा द्विचक्रिका।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 875: | Line 898: | ||
|} |
|} |
||
[[File:Kartarī new.jpeg|center|frameless]] |
[[File:Kartarī new.jpeg|center|frameless]] |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|<big>का ?</big> |
|<big>का ?</big> |
||
|<big>एषा का ?</big> |
|<big>एषा का ?</big> |
||
|<big>एषा कर्तरी।</big> |
|<big>एषा कर्तरी।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 889: | Line 918: | ||
|<big>सा का?</big> |
|<big>सा का?</big> |
||
|<big>सा छुरिका।</big> |
|<big>सा छुरिका।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 899: | Line 934: | ||
|<big>एतत् किम् ?</big> |
|<big>एतत् किम् ?</big> |
||
|<big>एतत् नेत्रम् ।</big> |
|<big>एतत् नेत्रम् ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 905: | Line 946: | ||
|} |
|} |
||
[[File:Upanetram new.jpg|center|frameless]] |
[[File:Upanetram new.jpg|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm 2.jpg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm 2.jpg|center|frameless|160x160px]] |
||
| |
|<big>किम् ?</big> |
||
|<big>तत् किम्?</big> |
|<big>तत् किम्?</big> |
||
|<big>तत् उपनेत्रम् ।</big> |
|<big>तत् उपनेत्रम् ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 919: | Line 966: | ||
|<big>एतत् किम् ?</big> |
|<big>एतत् किम् ?</big> |
||
|<big>एतत् पर्णम्।</big> |
|<big>एतत् पर्णम्।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 929: | Line 982: | ||
|<big>एतत् किम् ?</big> |
|<big>एतत् किम् ?</big> |
||
|<big>एतत् पुष्पम्।</big> |
|<big>एतत् पुष्पम्।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 939: | Line 998: | ||
|<big>तत् किम्?</big> |
|<big>तत् किम्?</big> |
||
|<big>तत् गृहम्।</big> |
|<big>तत् गृहम्।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 949: | Line 1,014: | ||
|<big>एतत् किम् ?</big> |
|<big>एतत् किम् ?</big> |
||
|<big>एतत् विमानम्।</big> |
|<big>एतत् विमानम्।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 959: | Line 1,030: | ||
|<big>तत् किम्?</big> |
|<big>तत् किम्?</big> |
||
|<big>तत् लोकयानम्।</big> |
|<big>तत् लोकयानम्।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 969: | Line 1,046: | ||
|<big>एतत् किम् ?</big> |
|<big>एतत् किम् ?</big> |
||
|<big>एतत् उद्यानम्।</big> |
|<big>एतत् उद्यानम्।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
| |
| |
||
Line 977: | Line 1,060: | ||
|[[File:Tat full arm 2.jpg|center|frameless|109x109px]] |
|[[File:Tat full arm 2.jpg|center|frameless|109x109px]] |
||
|<big>किम् ?</big> |
|<big>किम् ?</big> |
||
|<big>तत् किम्?</big> |
|<big>तत् किम्?</big> |
||
|<big>तत् सस्यम्।</big> |
|<big>तत् सस्यम्।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:Vyajanam new.jpeg|left|frameless|200x200px]] |
|[[File:Vyajanam new.jpeg|left|frameless|200x200px]] |
||
Line 988: | Line 1,078: | ||
|<big>एतत् किम् ?</big> |
|<big>एतत् किम् ?</big> |
||
|<big>एतत् व्यजनम्।</big> |
|<big>एतत् व्यजनम्।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|} |
|} |
||
===<big>''' |
===<big>'''अभ्यासः'''</big>=== |
||
#<big>चित्राणि दृष्ट्वा उत्तराणि लिखन्तु ---</big> |
|||
====<big>चित्राणि दृष्ट्वा उत्तराणि लिखतु</big>==== |
|||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
| colspan="2" |<big>एषः/ एषा / एतत्</big> [[File:Etat.jpeg|center|frameless|130x130px]] |
| colspan="2" |<big>एषः/ एषा / एतत्</big> [[File:Etat.jpeg|center|frameless|130x130px]] |
||
Line 1,013: | Line 1,106: | ||
<big>उ. सः मार्जारः ।</big> |
<big>उ. सः मार्जारः ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:Gāyakaḥ new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. एषः कः ?</big> |
|[[File:Gāyakaḥ new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. एषः कः ?</big> |
||
Line 1,022: | Line 1,120: | ||
<big>उ. --- --- ।</big> |
<big>उ. --- --- ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:Mayūraḥ new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. एषः कः?</big> |
|[[File:Mayūraḥ new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. एषः कः?</big> |
||
Line 1,030: | Line 1,134: | ||
|[[File:Śukaḥ new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. सः कः ?</big> |
|[[File:Śukaḥ new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. सः कः ?</big> |
||
<big>उ. --- --- ।</big> |
<big>उ. --- --- ।</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:Hṛdaya new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. एतत् किम् ?</big> |
|[[File:Hṛdaya new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. एतत् किम् ?</big> |
||
Line 1,036: | Line 1,145: | ||
<big>उ. --- ---?</big> |
<big>उ. --- ---?</big> |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
|[[File:Uttarādhara new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. |
|[[File:Uttarādhara new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. सः कः ?</big> |
||
<big>उ. --- --- ?</big> |
<big>उ. --- --- ?</big> |
||
|- |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|- |
||
|[[File:Vyajanam new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. एतत् किम् ?</big> |
|[[File:Vyajanam new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. एतत् किम् ?</big> |
||
<big>उ. एतत् व्यजनम्।</big> |
<big>उ. एतत् व्यजनम्।</big> |
||
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
|[[File:45 Left etat.jpeg|100x100px|center|frameless]] |
||
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless| |
|[[File:Tat full arm.jpeg|center|frameless|160x160px]] |
||
|[[File:Cakra new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. तत् किम् ?</big> |
|[[File:Cakra new.jpeg|center|frameless]]<big>प्र. तत् किम् ?</big> |
||
Line 1,051: | Line 1,166: | ||
|} |
|} |
||
Line 1,057: | Line 1,171: | ||
<big> </big> |
<big> </big> |
||
<big>उत्तरानुगुणं रिक्तस्थानानि पूरयतु</big> |
|||
<big>१) प्र. एषा का ? उ. एषा बालिका ।</big> |
|||
<big>उत्तरानुगुणं रिक्तस्थानानि पूरयन्तु -</big> |
|||
<big>१) प्र. ….. ……….? उ. एषा बालिका ।</big> |
|||
<big>२) प्र. |
<big>२) प्र. एषः कः ? उ. एषः गणेशः।</big> |
||
<big>३) प्र. ….. ……….? उ. एषा माला।</big> |
<big>३) प्र. ….. ……….? उ. एषा माला।</big> |
||
Line 1,090: | Line 1,201: | ||
====<big>'''एषः / एषा / एतत् ; सः / सा / तत् ; कः / का / किम्'''</big>==== |
====<big>'''एषः / एषा / एतत् ; सः / सा / तत् ; कः / का / किम्'''</big>==== |
||
<big>रिक्तस्थानानि पूरयतु</big> |
|||
<big>१) प्र. एषः ……? उ. रामः ।</big> |
|||
<big>रिक्तस्थानानि पूरयन्तु - </big> |
|||
<big> |
<big>२) प्र. सः ….. ? उ. देवालयः।</big> |
||
<big> |
<big>३) प्र. एषा ……….? उ. माला।</big> |
||
<big>३) प्र. एषा ……….? उ. ….. माला।</big> |
|||
<big>४) प्र. ….. कः ? उ. सः भारवाहकः।</big> |
<big>४) प्र. ….. कः ? उ. सः भारवाहकः।</big> |
||
<big>५) प्र. तत् ……….? उ |
<big>५) प्र. तत् ……….? उ. नयनम्।</big> |
||
<big>६) प्र. ….. ……….? उ. सः बालकः।</big> |
<big>६) प्र. ….. ……….? उ. सः बालकः।</big> |
||
Line 1,118: | Line 1,228: | ||
====<big>''' |
====<big>'''अधः दत्तानि पदानि पश्यतु। उदाहरणम् अनुसृत्य प्रश्नवाक्यम् उत्तरवाक्यं च लिखतु'''</big>==== |
||
<big>'''उदाहरणम्'''</big> |
|||
<big>'''प्र'''. एषः कः ?</big> |
|||
<big>'''उ'''. एषः भल्लूकः।</big> |
|||
<big>'''प्र'''. सा का?</big> |
|||
<big>'''उ'''. सा द्विचक्रिका ।</big> |
|||
{| class="wikitable" |
{| class="wikitable" |
||
| colspan="1" rowspan="4" |[[File:Etat bālakaḥ.jpg|center|frameless]] |
| colspan="1" rowspan="4" |[[File:Etat bālakaḥ.jpg|center|frameless]] |
||
Line 1,140: | Line 1,259: | ||
<big>एषः / एषा / एतत्</big> |
<big>एषः / एषा / एतत्</big> |
||
<big>कः / का / किम्</big> |
<big>कः / का / किम् ?</big> |
||
|<big>युतकम्</big> |
|<big>युतकम्</big> |
||
|<big>गोशाला</big> |
|<big>गोशाला</big> |
||
Line 1,156: | Line 1,275: | ||
|- |
|- |
||
| colspan="1" rowspan="4" |[[File:Tat bālakaḥ.jpg|center|frameless]] |
| colspan="1" rowspan="4" |[[File:Tat bālakaḥ.jpg|center|frameless]] |
||
|<big>द्विचक्रिका</big> |
|<big>द्विचक्रिका</big> |
||
|<big>श्वेतफलकम्</big> |
|<big>श्वेतफलकम्</big> |
||
| colspan="1" rowspan="4" |[[File:Tat bālikā.jpg|center|frameless]] |
| colspan="1" rowspan="4" |[[File:Tat bālikā.jpg|center|frameless]] |
||
|- |
|- |
||
Line 1,182: | Line 1,301: | ||
|- |
|- |
||
|<big>वानरः</big> |
|<big>वानरः</big> |
||
|<big>वातायनम्</big> |
|<big>वातायनम्</big> |
||
|} |
|} |
||
<big>'''उदाहरणम्''' ---</big> |
|||
<big>'''[https://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/8/8d/PAGE_4_PDF.pdf एषः / सः, एषा / सा, एतत् / तत् PDF]'''</big> |
|||
<big>'''[https://archive.org/download/spoken-sanskrit-73_202402/004%20-%20Esha%20Eshaa%20Ethath.ppsx एषः / सः, एषा / सा, एतत् / तत् PPT with audio]'''</big> |
|||
<big>'''प्र'''. एषः कः ?</big> |
|||
<big>'''[https://archive.org/download/spoken-sanskrit-73_202402/004%20-%20Esha%20Eshaa%20Ethath%20NA.ppsx एषः / सः, एषा / सा, एतत् / तत् PPT without audio]'''</big> |
|||
<big>'''उ'''. एषः भल्लूकः।</big> |
|||
<big>'''प्र'''. सा का?</big> |
|||
'''[[13---bhAShita-saMskRutam/Introductory-Sanskrit-lessons/abhyAsAnAM uttarANi|उत्तराणि / Answers (Link to page 49)]]''' |
|||
<big>'''उ'''. सा द्विचक्रिका ।</big> |
|||
'''PAGE 4''' |
|||
<big>Lessons [https://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/2/25/2A.pdf 2A] - [https://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/1/15/2B.pdf 2B] - [https://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/e/ef/2C.pdf 2C] - [https://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/d/d3/2D.pdf 2D] -[https://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/4/46/2E.pdf 2E] PDF</big> |
Latest revision as of 15:37, 30 July 2024
एषः / सः, एषा / सा, एतत् / तत्
![](http://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/thumb/e/e9/Home_13-2023.png/48px-Home_13-2023.png)
एतत् / तत् इति नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः
समीपस्थस्य बोधनाय - एतत् / दूरस्य बोधनाय तत् इत्यनयोः प्रयोगः करणीयः। अधोभागे दत्तानि उदाहरणानि पश्यतु।
एषः - सः इति पुंलिङ्ग-प्रयोगः
एषा, सा इति स्त्रीलिङ्ग-प्रयोगाः
कः ? , का ? , किम् ?
एते प्रश्नवाचकाः कोष्ठके दत्तानि पदानि पठतु स्मरतु च
प्रश्नः | लिङ्गम् | उत्तरम् |
एषः / सः -कः ? | पुंलिङ्गम् | एषः नर्तकः / सः गायकः |
एषा / सा - का ? | स्त्रीलिङ्गम् | एषा वैद्या / सा शिक्षिका |
एतत् / तत् - किम् ? | नपुंसकलिङ्गम् | एतत् भवनम् / तत् मन्दिरम् |
![]() |
एषः | सः | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]()
|
एषः कः? एषः नर्तकः । | सः कः? सः गायकः । | ||
![]() |
एषा | सा | ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
एषा वैद्या । | सा शिक्षिका। | ||
![]() |
एतत् | तत् | ![]() |
![]() एतत् किम् ? एतत् भवनम्। |
![]() |
![]() |
![]() तत् मन्दिरम्। |
एषः/सः / एषा/सा /
एतत्/तत् |
कः/का/किम् ? | प्रश्नः | उत्तरम् | ||
![]() |
![]() |
कः ? | एषः कः ? | एषः चालकः । | |
![]() |
![]() |
कः ? | सः कः ? | सः रजकः। | |
![]() |
![]() |
कः ? | एषः कः ? | एषः तक्षकः। | |
![]()
|
![]() |
कः ? | सः कः ? | सः सैनिकः । | |
![]() |
![]() |
कः ? | एषः कः ? | एषः विदूषकः । | |
![]() |
![]() |
कः ? | सः कः ? | सः न्यायाधीशः । | |
![]() |
![]() |
कः ? | एषः कः ? | एषः कुम्भकारः । | |
![]()
|
![]() |
कः ? | सः कः ? | सः धीवरः । | |
![]() |
![]() |
कः ? | एषः कः ? | एषः गोपालकः । | |
![]() |
![]() |
कः ? | सः कः ? | सः हस्तिपकः । | |
![]() |
![]() |
का ? | एषा का ? | एषा गायिका। | |
![]() |
![]() |
का ? | सा का? | सा परिचारिका। | |
![]() |
![]() |
का ? | एषा का ? | एषा तुला। | |
![]() |
![]() |
का ? | सा का? | सा छात्रा। | |
![]() |
![]() |
का ? | एषा का ? | एषा नदी। | |
![]() |
![]() |
का ? | सा का? | सा समदर्वी। | |
![]() |
![]() |
का ? | एषा का ? | एषा घटी। | |
![]() |
![]() |
का ? | सा का? | सा द्विचक्रिका। | |
![]() |
![]() |
का ? | एषा का ? | एषा कर्तरी। | |
![]() |
![]() |
का ? | सा का? | सा छुरिका। | |
![]() |
![]() |
किम् ? | एतत् किम् ? | एतत् नेत्रम् । | |
![]() |
![]() |
किम् ? | तत् किम्? | तत् उपनेत्रम् । | |
![]() |
![]() |
किम् ? | एतत् किम् ? | एतत् पर्णम्। | |
![]() |
![]() |
किम् ? | एतत् किम् ? | एतत् पुष्पम्। | |
![]() |
![]() |
किम् ? | तत् किम्? | तत् गृहम्। | |
![]() |
![]() |
किम् ? | एतत् किम् ? | एतत् विमानम्। | |
![]() |
![]() |
किम् ? | तत् किम्? | तत् लोकयानम्। | |
![]() |
![]() |
किम् ? | एतत् किम् ? | एतत् उद्यानम्। | |
![]() |
![]() |
किम् ? | तत् किम्? | तत् सस्यम्। | |
![]()
|
![]() |
किम् ? | एतत् किम् ? | एतत् व्यजनम्। | |
अभ्यासः
चित्राणि दृष्ट्वा उत्तराणि लिखतु
एषः / एषा / एतत् ; कः / का / किम्
उत्तरानुगुणं रिक्तस्थानानि पूरयतु
१) प्र. एषा का ? उ. एषा बालिका ।
२) प्र. एषः कः ? उ. एषः गणेशः।
३) प्र. ….. ……….? उ. एषा माला।
४) प्र. ….. ……….? उ. एतत् कमलम्।
५) प्र. ….. ……….? उ. एतत् पुष्पम्।
६) प्र. ….. ……….? उ. एषः बालकः।
७) प्र. ….. ……….? उ. एषः शङ्करः ।
८) प्र. ….. ……….? उ. एषा शिक्षिका।
९) प्र. ….. ……….? उ. एषः वृद्धः ।
१०) प्र. ….. ……….? उ. एषा नर्मदा।
११) प्र. ….. ……….? उ. एषः तरुणः।
१२) प्र. ….. ……….? उ. एतत् नगरम्।
एषः / एषा / एतत् ; सः / सा / तत् ; कः / का / किम्
रिक्तस्थानानि पूरयतु
१) प्र. एषः ……? उ. रामः ।
२) प्र. सः ….. ? उ. देवालयः।
३) प्र. एषा ……….? उ. माला।
४) प्र. ….. कः ? उ. सः भारवाहकः।
५) प्र. तत् ……….? उ. नयनम्।
६) प्र. ….. ……….? उ. सः बालकः।
७) प्र. ….. ……….? उ. एषः शङ्करः ।
८) प्र. ….. ……….? उ. सा नायिका।
९) प्र. ….. ……….? उ. सः स्वर्णकारः ।
१०) प्र. ….. ……….? उ. सा मालती।
११) प्र. ….. ……….? उ. सः तरुणः।
१२) प्र. ….. ……….? उ. तत् करवस्त्रम्।
अधः दत्तानि पदानि पश्यतु। उदाहरणम् अनुसृत्य प्रश्नवाक्यम् उत्तरवाक्यं च लिखतु
उदाहरणम्
प्र. एषः कः ?
उ. एषः भल्लूकः।
प्र. सा का?
उ. सा द्विचक्रिका ।
एषः / सः, एषा / सा, एतत् / तत् PDF
एषः / सः, एषा / सा, एतत् / तत् PPT with audio
एषः / सः, एषा / सा, एतत् / तत् PPT without audio
उत्तराणि / Answers (Link to page 49)
PAGE 4