13---bhAShita-saMskRutam/Introductory-Sanskrit-lessons/sanskrit-varNamAlA: Difference between revisions
No edit summary |
No edit summary |
||
Line 1,365: | Line 1,365: | ||
<big>'''[https://archive.org/download/spoken-sanskrit-73_202402/001%20-%20Varnamala%20NA.ppsx संस्कृतवर्णमाला PPT without audio]'''</big> |
<big>'''[https://archive.org/download/spoken-sanskrit-73_202402/001%20-%20Varnamala%20NA.ppsx संस्कृतवर्णमाला PPT without audio]'''</big> |
||
[[File:Lesson-1 Answers.pdf|thumb]] |
|||
<big>'''[https://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/a/a2/PAGE_1_PDF-2.pdf Lesson-1 Answers PDF]'''</big> |
|||
'''PAGE 1''' |
'''PAGE 1''' |
Revision as of 01:45, 14 July 2024
![](http://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/thumb/e/e9/Home_13-2023.png/48px-Home_13-2023.png)
संस्कृतवर्णमाला
![](http://static.miraheze.org/samskritavyakaranamwiki/thumb/f/f5/Varnamala.jpg/667px-Varnamala.jpg)
अक्षरम् = उच्चार्यमाणः ध्वनिः ।
स्वरः = यः स्वयं राजते सः स्वरः । स्वयम् उच्चार्यमाणम् अस्ति।
व्यञ्जनम् = व्यञ्जनस्य उच्चारणं स्वरसहितं भवति ।
अयोगवाहाः - एतेषां वर्णानां प्रयोगः भाषायाम् अस्ति।
- अनुस्वारः - स्वरेण सह योजितः ।
- विसर्गः - स्वरेण सहित योजितः ।
- जिह्वामूलीयः - कखाभ्यां पूर्वं स्थितः अर्धविसर्गसदृशः वर्णः।
- उपध्मानीयः - पफाभ्यां पूर्वं स्थितः अर्धविसर्गसदृशः वर्णः।
शब्देषु वर्णानां निदर्शनम् (आनुपूर्वी)
अश्वः = अ + श् + व् + अः | अश्वः = अ + श् + व् + अः |
---|---|
अश्वः | = अ + श् + व् + अः |
रामः | = र् + आ + म् + अः |
सीता | = स् + ई + त् + आ |
देवी | = द् + ए + व् + ई |
फलम् | = फ् + अ + ल् + अ + म् |
औषधम् | = औ + ष् + अ + ध् + अ + म् |
गुणिताक्षराणि चिह्नानि
स्वरः | अ | आ | इ | ई | उ | ऊ | ऋ | ॠ | ऌ | ए | ऐ | ओ | औ | अं | अः |
चिह्नः | ा | ि | ी | ु | ू | ृ | ॄ | ॢ | े | ै | ो | ौ | ं | : |
गुणिताक्षराणि - व्यञ्जनाक्षराणि [सस्वरव्यञ्जनस्य लेखनम्]
स्वरः | अ | आ | इ | ई | उ | ऊ | ऋ | ॠ | ऌ | ए | ऐ | ओ | औ | अं | अः |
चिह्नः | ा | ि | ी | ु | ू | ृ | ॄ | ॢ | े | ै | ो | ौ | ं | : | |
क् | क | का | कि | की | कु | कू | कृ | कॄ | कॢ | के | कै | को | कौ | कं | कः |
ख् | ख | खा | खि | खी | खु | खू | खृ | खॄ | खॢ | खे | खै | खो | खौ | खं | खः |
Transliteration Guide [IAST] – Vowels- स्वराः ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/16/Map_marker_icon_%E2%80%93_Nicolas_Mollet_%E2%80%93_Audio_%E2%80%93_Media_%E2%80%93_Dark.png)
[Please click on the letter to hear the sound]
अ ![]() |
आ ![]() |
इ ![]() |
ई ![]() |
उ ![]() |
ऊ ![]() |
ऋ ![]() |
ॠ ![]() |
ऌ ![]() |
ए ![]() |
ऐ ![]() |
ओ ![]() |
औ ![]() |
अं ![]() |
अः ![]() |
a | ā | i | ī | u | ū | ṛ | ṝ | ḷ | e | ai | o | ou | ṃ | ḥ |
Transliteration Guide [IAST] – Consonants - व्यञ्जनाक्षराणि ![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/16/Map_marker_icon_%E2%80%93_Nicolas_Mollet_%E2%80%93_Audio_%E2%80%93_Media_%E2%80%93_Dark.png)
[Please click on the letter to hear the sound]
क ![]() |
k | ख ![]() |
kh | ग ![]() |
g | घ ![]() |
gh | ङ ![]() |
ṅ |
च ![]() |
c | छ ![]() |
ch | ज ![]() |
j | झ ![]() |
jh | ञ ![]() |
ñ |
ट ![]() |
ṭ | ठ ![]() |
ṭh | ड ![]() |
ḍ | ढ ![]() |
ḍh | ण ![]() |
ṅ |
त ![]() |
t | थ ![]() |
th | द ![]() |
d | ध ![]() |
dh | न ![]() |
n |
प ![]() |
p | फ ![]() |
ph | ब ![]() |
b | भ ![]() |
bh | म ![]() |
m |
य ![]() |
y | र ![]() |
r | ल ![]() |
l | व ![]() |
v | ||
श ![]() |
ś | ष ![]() |
ṣ | स ![]() |
s | ह ![]() |
h |
संयुक्ताक्षराणि [Conjunct Consonants]:
यदा स्वरस्य व्यवधानं विना द्वे अथवा अधिकानि व्यञ्जनानि एकत्र विद्यन्ते, तदा तस्य संयुक्ताक्षरम् इति कथ्यते।
Two or more consonants together without intervening vowel or pause between them is called “ Conjunct Consonant”.
यथा ---
उदाहरणानि | संयुक्ताक्षरम् |
---|---|
आत्मा | = त् + म् = त्म् |
संस्कृतम् | = स् + क् = स्क् |
तत्र | = त् + र् = त्र् |
कृष्णः | = ष् + ण् = ष्ण् |
श्यामः | = श् + य् = श्य् |
अद्य | = द् + य् - द्य् |
नद्यौ | = द् + य् = द्य् |
भक्तः | = क् + त् = क्त् |
सप्ताहः | = प् + त् = प्त् |
पुस्तकम् | = स् + त् = स्त् |
कानिचन संयुक्ताक्षराणि ---
उदाहरणानि | संयुक्ताक्षराणि |
---|---|
क् + क् | = क्क् |
क् + त् | = क्त् |
क् + त् + व् | = क्त्व् |
ग् + र् | = ग्र् |
ग् + ल् | = ग्ल् |
ग् + व् | = ग्व् |
घ् + न् | = घ्न् |
श् + र् | = श्र् |
श् + ल् | = श्ल् |
ष् + क् | = ष्क् |
श् + न् | = श्न् |
त् + स् | = त्स् |
श् + व् | = श्व् |
श् + च् | = श्च् |
ङ् + ग् | = ङ्ग् |
च् + छ् | = च्छ् |
त् + य् | = त्य् |
न् + त् | = न्त् |
ज् + ञ् | = ज्ञ् |
क् + ष् | = क्ष् |
क् + र् | = क्र् |
छ् + र् | = छ्र् |
ट् + र् | = ट्र् |
ड् + र् | = ड्र् |
स् + र् | = स्र् |
ह् + र् | = ह्र् |
शब्देषु संयुक्ताक्षराणां निदर्शनम् ---
उदाहरणानि | संयुक्ताक्षराणि |
---|---|
कुक्कुटः | = क् + उ + क् + क् + उ + ट् + अ + : |
अर्कः | = अ + र् + क् + अ + : |
अङ्गम् | = अ + ङ् + ग् + अ + म् |
उष्णम् | = उ + ष् + ण् + अ + म् |
आप्नोति | = आ + प् + न् + ओ + ति |
विज्ञानम् | = व् + इ + ज्ञ् + आ + न् + अ + म् |
क्षत्रियः | = क् + ष् + अ + त् + र् + इ + य् + अ + ः |
मण्डूकः | = म् + अ + ण् + ड् + ऊ + क् + अ + ः |
अङ्कनी | = अ + ङ् + क् + अ + न् + ई |
शृङ्खला | = श् + ॠ + ङ् + ख् + अ + ल् + आ |
उष्ट्रः | = उ + ष् + ट् + र् + अ + ः |
संस्कृतवर्णमाला - अभ्यासः
१. मात्राणां लेखानाभ्यासः
स्वरः | अ | आ | इ | ई | उ | ऊ | ऋ | ॠ | ऌ | ए | ऐ | ओ | औ | अं | अः |
चिह्नः | ा | ि | ी | ु | ू | ृ | ॄ | ॢ | े | ै | ो | ौ | ं | : | |
क् | क | का | कि | की | कु | कू | कृ | कॄ | कॢ | के | कै | को | कौ | कं | कः |
ख् | ख | खा | खि | खी | खु | खू | खृ | खॄ | खॢ | खे | खै | खो | खौ | खं | खः |
ग् | |||||||||||||||
घ् | |||||||||||||||
ङ् | |||||||||||||||
च् | |||||||||||||||
छ् | |||||||||||||||
ज् | |||||||||||||||
झ् | |||||||||||||||
ञ् | |||||||||||||||
त् | |||||||||||||||
थ् | |||||||||||||||
द् | |||||||||||||||
ध् | |||||||||||||||
न् | |||||||||||||||
ट् | |||||||||||||||
ठ् | |||||||||||||||
ड् | |||||||||||||||
ढ् | |||||||||||||||
ण् | |||||||||||||||
प् | |||||||||||||||
फ् | |||||||||||||||
ब् | |||||||||||||||
भ् | |||||||||||||||
म् | |||||||||||||||
य् | |||||||||||||||
र् | |||||||||||||||
ल् | |||||||||||||||
व् | |||||||||||||||
श् | |||||||||||||||
ष् | |||||||||||||||
स् | |||||||||||||||
ह् |
२. उदाहरणानुगुणं वर्णान् पृथक्कृत्य (आनुपूर्वीं ) लिखतु ---
१. बालकः | = ब् + आ + ल् + अ + क् + अः |
२. नायकः | = |
३. भरतः | = |
४. वानरः | = |
५. घटः | = |
६. फलम् | = |
७. नगरम् | = |
८. वातायनम् | = |
९. कागदम् | = |
१०. मुखम् | = |
११. लता | = |
१२. पेटिका | = |
१३. माला | = |
१४. देवी | = |
१५. अजा | = |
३. संयुक्ताक्षरयुक्तेषु शब्देषु उदाहरणानुगुणं वर्णान् पृथक्करोतु ---
१. कृष्णः | = क् + ॠ + ष् + ण् + अः |
२. वृक्षः | = |
३. मत्स्यः | = |
४. कूर्मः | = |
५. ग्रन्थः | = |
६. क्रीडाङ्गणम् | = |
७. पादकन्दुकम् | = |
८. पुष्पम् | = |
९. पुस्तकम् | = |
१०. कार्यालयम् | = |
११. षष्टिः | = |
१२. सप्ततिः | = |
१३. पञ्चाशीतिः | = |
१४. द्वादशः | = |
१५. त्रिंशत् |
परिशिष्टम्
पदम् = वर्णानाम् अर्थवान् समूहः पदम् ।
वाक्यम् = अर्थवत्पदानां समूहः वाक्यम् ।
यथाः
वाक्यम् | पदम् | वर्णाः |
---|---|---|
श्यामः फलं खादति । | श्यामः | श्यामः = श् + य् + आ + म् + अः |
फलम् | फलम् = फ् + अ + ल् + अ + म् | |
खादति | खादति = ख् + आ + द् + अ + त् + इ |
पदं द्विविधम् [ सुप्तिङन्तं पदम् १.१.१४ ]
सुबन्तम् / नामपदम्
सुबन्तम् = सुप् + अन्तम् यथा - |
प्रातिपदिकं + सुप् -प्रत्ययः ( ये प्रत्ययाः प्रातिपदिकेभ्यः आगच्छन्तिः, ते सुप्-प्रत्ययाः ) |
---|---|
रामः | रामः = राम [प्रातिपदिकम्] + सुँ |
शिवः | शिवः = शिव + सुँ |
सीता | सीता = सीता + सुँ |
पार्वती | पार्वती = पार्वती + सुँ |
धातुः +विकरणप्रत्ययः + तिङ् -प्रत्ययः | |
---|---|
पठति | पठति = पठ् [धातुः] +अ+ ति [प्रथमपुरुष- एकवचनान्त-तिङ-प्रत्ययः] |
धावति | धावति = धाव् + अ+ ति |
खादति | खादति = खाद् + अ + ति |
हसति | हसति = हस् +अ + ति |
संस्कृतवर्णमाला PPT with audio
संस्कृतवर्णमाला PPT without audio File:Lesson-1 Answers.pdf Lesson-1 Answers PDF
PAGE 1