4 - अधिकरणतायाः अवच्छेदकत्वं भवति किम्‌ ?

From Samskrita Vyakaranam
< न्यायशास्त्रम्‌‎ | 10---prashnAH-uttarANi-ca10---nyAyashAstram/10---prashnAH-uttarANi-ca/4-adhikaranatayahavacchedakatvambhavatikim
Jump to navigation Jump to search

अधिकरणतायाः अवच्छेदकत्वं भवति किम्‌ ?


प्रश्नः— अवच्छेकधर्मः च अवच्छेदकसम्बन्धः च भवतः इति अस्माभिः अधीतम्‌ | दृष्टान्ते घटः समवायसम्बन्धेन भूतले नास्ति; तत्र घटाभावस्य प्रतियोगितायाः अवच्छेदकसम्बन्धः समवायसम्बन्धः, अवच्छेदकधर्मश्च घटत्वम्‌ |


अग्रे घटः संयोगसम्बन्धेन भूतले अस्ति अपि च घटः संयोगसम्बन्धेन पुस्तके अस्ति | अत्र भेदः केवलम्‌ अधिकरणस्य | घटे विद्यमाना आधेयता अधिकरणतया भिद्यते किम्‌ ?


उत्तरम्‌— आं भिद्यते |


प्रश्नः— नाम अधिकरणतायाः अपि अवच्छेदकत्वम्‌ |


उत्तरम्‌— नैव | अधिकरणतायाः निरूपकत्वम्‌ |


प्रश्नः— यत्र घटः संयोगसम्बन्धेन भूतले अस्ति अपि च घटः संयोगसम्बन्धेन पुस्तके अस्ति, उभयत्र घटे विद्यमाना आधेयता भिन्ना किल ? आधेयता भिद्यते अधिकरणता-भेदेन |


उत्तरम्‌— तत्र किम्‌ उच्यते, घटत्वावच्छिन्ना संयोगसम्बन्धावच्छिन्ना आधेयता, सा च आधेयता एकस्मिन्‌ स्थले भूतलनिष्ठ-अधिकरणता-निरूपिता आधेयता; अपरस्मिन्‌ स्थले पुस्तकनिष्ठ-अधिकरणता-निरूपिता आधेयता | एकस्मिन्‌ निरूपकम्‌ अस्ति भूतलम्‌, अन्यस्मिन्‌ निरूपकम्‌ अस्ति पुस्तकम्‌ |


किन्तु धेयं यत्‌ अत्र अधिकरणतायाः अवच्छेदकत्वं नास्ति अपि तु निरूपकत्वम्‌ | आधेयता-अधिकरणतयोः निरूप्यनिरूपकभावः भवति न तु अवच्छेद्य-अवच्छेदकभावः | आधेयता-अधिकरणता, विषयता-विषयिता, प्रतियोगिता-अनुयोगिता, एषां परस्परं निरूप्यनिरूपकभावः | आधेयता-निरूपिता-अधिकरणता; अधिकरणता-निरूपिता-आधेयता | एवमेव अन्यत्र, निरूप्यनिरूपकभावः; एषु परस्परम्‌ अवच्छेद्य-अवच्छेदकभावः नास्ति |


तर्हि निष्कर्षः एवं यत्‌ आधेयता-अधिकरणतयोः निरूप्यनिरूपकभावः; अनेन आधेयता भिद्यते अधिकरणता-भेदेन |


अग्रे गत्वा कुत्र अवच्छेदकत्वस्य प्रसङ्गे विस्तरेण वक्ष्यते | अत्र एतावत्‌ बोध्यं यत्‌ अधिकरणता-भेदेन आधेयता भिद्यते | अपि च तत्र निरूप्यनिरूपकभावः अस्ति |


Swarup – December 2015

04 - adhikaraNatAyA ... M bhavati kim ?.pdf




–––––––––––––––––––––––––––


धेयम्‌ -- If you would like to receive notification via email whenever a new page (new lesson) gets added to our site, [click here] and fill in your email address. New lessons are added every few weeks.

Also we have multiple classes conducted via conference call, on the subjects of Paniniiya Vyakaranam, Nyaya shastram, and also a bhAShA-varga for those wanting to refine their language skills. All classes are free, and people can join from anywhere in the world via local phone call or internet, whichever is more convenient. For class schedules and connect info, click here.

To join a class, or for any questions feel free to contact Swarup <dinbandhu@sprynet.com>.