आद्यस्यन्दनासमवायिकारणं द्रवत्वम्

From Samskrita Vyakaranam
< न्यायशास्त्रम्‌‎ | 26---dalasArthakya-cintanam10---nyAyashAstram/26---dalasArthakya-cintanam/adyasyandanasamavayikaranamdravatvam
Jump to navigation Jump to search

(८) तर्कसङ्ग्रहे मूलवाक्यम् 'आद्यस्यन्दनासमवायिकारणं द्रवत्वम्' |


आद्यस्यन्दनत्वावच्छिन्नसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकार्यतानिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकारणताश्रयत्वं द्रवत्वस्य लक्षणम् |


त्रीणि दलानि : १) आद्यस्यन्दनत्वावच्छिन्नकार्यता    २) समवायसम्बन्धावच्छिन्नकार्यता *    ३) समवायसम्बन्धावच्छिन्नकारणता

उपात्तं दलम् दोषः कुत्र ? निवारणम्
समवायसम्बन्धावच्छिन्नकार्यतानिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकारणताश्रयत्वम् अतिव्याप्तिः सर्वेषु असमवायिकारणेषु   आद्यस्यन्दनत्वावच्छिन्नकार्यता
आद्यस्यन्दनत्वावच्छिन्नसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकार्यतानिरूपितकारणताश्रयत्वम् अतिव्याप्तिः आद्यस्यन्दनस्य समवायिकारणे समवायसम्बन्धावच्छिन्नकारणता
आद्यस्यन्दनत्वावच्छिन्नकार्यतानिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकारणताश्रयत्वम् ** नास्ति नास्ति नास्ति

* आद्यस्यन्दनासमवायिकारणं द्रवत्वम् इति तर्कसङ्ग्रहस्य मूलवाक्यम् | तस्मिन् असमवायिकारणम्‌ इति उल्लिखितम् | समवायिकारणे च निमित्तकारणे अतिव्याप्तिवारणाय असमवायिकारणम्‌ इत्यस्य वदनम् आवश्यकञ्च |समवायसम्बन्धावच्छिन्नकार्यतानिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकारणता इति असमवायिकारणस्य लक्षणम् |


** तर्कसङ्ग्रहस्य मूलवाक्यम् अनुसृत्य यद्यपि आद्यस्यन्दनत्वावच्छिन्नसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकार्यतानिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकारणताश्रयत्वं द्रवत्वस्य लक्षणम् इति द्रवत्वस्य तटस्थलक्षणवाक्यस्य कथनावसरे दलत्रयं स्वाभाविकतया प्रविष्टं स्यात् तथापि कार्यतायाम् आद्यस्यन्दनत्वावच्छिन्नत्वम् इति विशेषदलस्य उपादानेन सर्वेषु असमवायिकारणेषु अव्याप्तिदोषस्य वारणत्वात् समवायसम्बन्धावच्छिन्नकार्यता इत्यस्य दलस्य व्यर्थता सिध्यति | अतः तत् दलं त्यक्तव्यम् एव | कार्यतायां समवायसम्बन्धावच्छिन्नत्वम् इति दलं न उपात्तं चेदपि आद्यस्यन्दनत्वावच्छिन्नकार्यतानिरूपितसमवायसम्बन्धावच्छिन्नकारणताश्रयत्वं द्रवत्वस्य लक्षणम् इत्यनेन न क्वचित् दोषः |




–––––––––––––––––––––––––––


धेयम्‌ -- If you would like to receive notification via email whenever a new page (new lesson) gets added to our site, [click here] and fill in your email address. New lessons are added every few weeks.

Also we have multiple classes conducted via conference call, on the subjects of Paniniiya Vyakaranam, Nyaya shastram, and also a bhAShA-varga for those wanting to refine their language skills. All classes are free, and people can join from anywhere in the world via local phone call or internet, whichever is more convenient. For class schedules and connect info, click here.

To join a class, or for any questions feel free to contact Swarup <dinbandhu@sprynet.com>.