गमयति, गामयति

From Samskrita Vyakaranam
< 12 - व्यावहारिकी शिक्षिका12---vyAvahArikii-shikShikA/gamayatigamayati
Jump to navigation Jump to search

विषयः— गमयति, गामयति


प्रश्नः

"पिता पुत्रं शालां गमयति" उत "पिता पुत्रं शालां गामयति” ? कः प्रयोगः साधुः ?


पठ्‌-धातुः इव पठ्‌ -> पाठयति (वद्‌ -> वादयति, पच्‌ -> पाचयति) इति गामयति यदि स्यात्‌ किमर्थम्‌ ? तथा यदि न स्यात्‌ किमर्थम्‌ ?



उत्तरम्

"पिता पुत्रं शालां गमयति" इत्येव साधुः प्रयोगः |


- गम्-धातोः प्रेरणार्थे णिचि परे गम् + णिच् | इत्संज्ञालोपोत्तरम् गम् + इ इति भवति |

- अत उपधायाः (७.२.११६) इत्यनेन वृद्धिः भवति स्म यथासामान्यं णिजन्तप्रकरणे उपधायाम् अत् अस्ति चेत् |

- तदा गम् + इ -> गामि इति अङ्गम् भवति स्म | किन्तु गम्-धातोः तादृशी व्यवस्था नास्ति |

- जनी-जॄष्-क्नसु-रञ्जोऽमन्ताच्च इत्यनेन गणसूत्रेण अमन्त-धातूनाम् मितादेशः |

- गम्-धातुः अमन्तधातुः | तस्य जनी-जॄष्-क्नसु-रञ्जोऽमन्ताच्च इत्यनेन गणसूत्रेण मित् इति अतिदेशः क्रियते |

- गम्-धातोः मित्वात् मितां ह्रस्वः (६.४.९२) इति सूत्रेण णौ परे गम् धातोः उपधायाम् स्तिथः स्वरः ह्रस्वः | गम् + इ -> गमि इत्येव भवति।

- लट्लकारे प्रथमपुरुषैकवचने शप्-विकरणप्रत्यये विहिते गमि + शप् + तिप् -> गमि + अ + ति -> गमे + अ + ति -> गमय + ति -> गमयति |

- अतः "पिता पुत्रं शालां गमयति" इत्येव साधुः प्रयोगः ।




–––––––––––––––––––––––––––


धेयम्‌ -- If you would like to receive notification via email whenever a new page (new lesson) gets added to our site, [click here] and fill in your email address. New lessons are added every few weeks.

Also we have multiple classes conducted via conference call, on the subjects of Paniniiya Vyakaranam, Nyaya shastram, and also a bhAShA-varga for those wanting to refine their language skills. All classes are free, and people can join from anywhere in the world via local phone call or internet, whichever is more convenient. For class schedules and connect info, click here.

To join a class, or for any questions feel free to contact Swarup <dinbandhu@sprynet.com>.